वीरगंज। नेपाल आयल निगमले अन्तर्राष्ट्रिय बजारको दबाबलाई कारण देखाउँदै पछिल्लो समय इन्धनको मूल्यमा गरेको भारी वृद्धिले सीमावर्ती भारतीय बजार र नेपाली बजारबीचको मूल्य अन्तरलाई डरलाग्दो गरी फराकिलो बनाएको छ। सन् २०२५ सेप्टेम्बरको तुलनामा अहिले (अप्रिल २०२६) सम्म आइपुग्दा वीरगंज र छिमेकी भारतीय सहरहरूबीच इन्धनको भाउमा आकाश-जमिनको फरक देखिएको छ। विशेषगरी वीरगंजसँग जोडिएको बिहारको रक्सौलदेखि उत्तर प्रदेश र पश्चिम बंगालका सीमावर्ती बजारहरूमा इन्धनको मूल्य नेपालको तुलनामा निकै कम रहेको पाइएको छ।
​तथ्यांकअनुसार अहिले वीरगंजमा पेट्रोलको मूल्य प्रतिलिटर रु. १९९.५० र डिजेल रु. १७१.५० पुगेको छ। यसको ठीक विपरित, बिहारको रक्सौलमा पेट्रोलको नेपाली मूल्य प्रतिलिटर करिब रु. १७०.६५ र डिजेल रु. १४८.७२ कायम छ। यसरी हेर्दा वीरगंजको तुलनामा रक्सौलमा मात्रै पेट्रोल प्रतिलिटर रु. २८.८५ र डिजेल रु. २२.७८ सस्तो पर्न आउँछ। २०२५ सेप्टेम्बर यता नेपालमा पेट्रोलको मूल्य झण्डै रु. ३१ ले बढे पनि रक्सौलमा भने मूल्य स्थिर प्रायः देखिनुले नेपाली उपभोक्तालाई थप मारमा पारेको छ।
​अझ रोचक र डरलाग्दो अन्तर उत्तर प्रदेश (UP) सँगको सिमानामा देखिएको छ। उत्तर प्रदेश सरकारले इन्धनमा लगाउने कर (VAT) अन्य राज्यको तुलनामा कम राखेकाले त्यहाँ पेट्रोलको नेपाली मूल्य प्रतिलिटर करिब रु. १५१.५० मात्र पर्छ। यसको अर्थ वीरगंज वा भैरहवाको तुलनामा उत्तर प्रदेशका पेट्रोल पम्पहरूमा तेल भर्दा प्रतिलिटर रु. ४८ सम्म बचत हुने देखिन्छ। त्यसैगरी, पश्चिम बंगालको पानीट्याङ्की क्षेत्रमा पनि पेट्रोल प्रतिलिटर करिब रु. १७०.७५ रहेको छ, जुन काँकडभिट्टा र झापाका नेपाली बजारको तुलनामा झण्डै रु. २९ ले सस्तो हो।
​नेपालमा 'स्वचालित मूल्य प्रणाली' लागू भएकाले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य बढ्दा यहाँ पनि बढेको तर्क दिइए पनि भारतमा भने 'रणनीतिक कर कटौती' मार्फत मूल्य नियन्त्रण गरिएको छ। भारत सरकारले आफ्ना नागरिकलाई राहत दिन 'अन्तःशुल्क' (Excise Duty) मा भारी कटौती गरेको छ, जसका कारण रक्सौल र जोगबनी जस्ता बजारमा मूल्यमा ठूलो उथलपुथल आएको छैन। अर्कोतर्फ, नेपाल आयल निगमसँग पर्याप्त 'मूल्य स्थिरीकरण कोष' नहुँदा र सरकारले कर घटाउनुको साटो निगमको वित्तीय अवस्था सुधार्न मूल्य बढाउँदा सीमा वारि र पारि यस्तो ठूलो खाडल बनेको हो।
​यसरी छिमेकी राज्यहरू बिहार, उत्तर प्रदेश र पश्चिम बंगालको तुलनामा नेपालमा इन्धन महँगो हुँदा सीमावर्ती नेपाली पेट्रोल पम्पहरूको व्यापार सुक्ने मात्र नभई, भारतबाट नेपालतर्फ इन्धनको अनधिकृत ओसारपसार (तस्करी) बढ्ने र ढुवानी लागतका कारण अन्य उपभोग्य वस्तुको मूल्य समेत आकाशिने जोखिम बढेको छ।

ad